Pîvanên bawermendên rastîn li gorî Pêxember (s.x.a)

Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlê Beyt (silavên Xwedê li ser wan be) — ABNA- Ji pendên Pêxember (silav û beşa Xwedê li ser bin û malbata wî): "Sê taybetmendî hene, kîjan di kesekî de hebin, wî taybetmendiyên baweriyê temam kiriye: (yek) ew kesê ku gava razî dibe, razîbûna wî wê nakeve derewê (batan re); (du) gava hêrs dibe, hêrsa wî wê ji maf û rastiyê dernaxe; (sê) gava hêz û desthilatê peyda dike, dev ji tiştê ku ne ji wî re ye bernade." (1)

Wateya rîwayetê ev nîne ku bawerî bi van sê taybetmendiyan ve sînordar be, lê armanc ev e ku her kesê van sê taybetmendiyan lê hebin, ev nîşan dide ku hemû taybetmendiyên baweriyê di wî de civiyane. Ji ber ku her yek ji van, bi komeke taybetmendiyên baş ve girêdayî ye û ew eşkere dike.

Pêdivî ye ku razîbûn û evîna kesî wî nekeve derewê (batan re) ku bibe sedema berevanîya wî ji wî kesî bi neheqî, û her wiha hêrs jî wî nekeve bertekên şaş û derketina ji rastiyê, û dema desthilatdariyê de, kiryarên ku ne mafê wî ne bike.

Bawerî, her rastiyekê ku hebe, bi qadeke ji mirov ve girêdayî ye ku bi navê "dil" hatiye binavkirin. Cihê baweriyê dil e û heta dil ji bo vê rastiyê vekirî nebe an jî wê tê de bi cih nekiribe, bawerî pêk nayê. Emîrê Mûminan (silavên Xwedê li ser be) ji Pêxemberê Xwedê (silav û beşa Xwedê li ser bin) tê vegotin ku wî ferMane: "Baweriya tu bendeyî rast namîne heya dilê wî rast nebe." (2) û Xwe ferMane: "Bi rastî bawerî di dil de wek nuqteyeke spî xwe nîşan dide, her ku bawerî zêde bibe ew nuqteya spî jî zêde dibe." (3) Di Qur'ana Pîroz de, ev têkiliyê bi vî şêweyî hatiye vegotin: "Bedarên (Ereb) got: 'Me bawerî anî.' Tu bêje: 'Wekî hûn bawerî neaniye, lê hûn bibêjin: Em bûne misilman, her çend bawerî hê neketiye dilên we.'" (4)

Çavkanî:

1. Tuhafu'l-Uqûl, rûpel 43.
2. Nehcûl-Belaxe, Subhî Salih, Xutbe 176 (wergera Nehcûl-Belaxe ji Feyzul-Îslam e); û her wiha binêre: Amidî, Xuraru'l-Hikem, jimar 3472.
3. Heman, Guribu Kelamih 5; Meclisî, Biharu'l-Enwar, cîld 69, rûpel 196, hedîs 12.
4. Sûrete Hucurat, ayet 14 (ji wergera Muhemmed Mehdî Fûladwend hatiye bikaranîn).